ते क्रियाजात आघवे / जे जैसे निपजेल स्वभावे / ते भावना करोनि करावे/ माझीया मोहरा //४००// अ ९ श्लोक २७.

जें जें  कर्म जसे तुझ्या कडून स्वभावतः घडेल( मग ते सांग असो अथवा असांग ) ते सर्व कर्म माझ्या प्रीतीयार्थ  आहे. 

Sarth Dnyaneshwari by Shankar Vaman Dandekar.

सार्थ ज्ञानेश्वरी संपादक शंकर वामन दांडेकर :  निवडक ओव्या अध्याय नववा (९)श्लोक (२६)

येर पत्र पुष्प फळ / ते भाजावया मिस केवळ / वाचूनि  आमु चा लाग निष्कल / भक्तितत्व //९६//अ ९

बाकी पान  फुल फळ यांचे  अर्पण करणे , ते मला भाजण्याचे केवळ निमित्त्य  आहे . वास्तविक पाहिले तर आम्हाला  आवडते असें म्हटले म्हणजे भक्तांच्या ठिकाणी असलेले शुद्ध भक्तितत्वच  होय . 

पै भक्ति एकि मी जाणे /तेथ साने थोर न म्हणे / आम्ही भावाचे पाहुणे /भलतेया //९५//(९)

मी ऐक भक्तीच ओळखतो . मग त्या ठिकाणी लहानथोर अशी निवड करीत नाही . आम्ही वाटेल त्याच्या भक्तीरूपी मेजवानीचे पाहुणे होतो . 

यालागी शरीरसांडोवा कीजे /सकळ  गुणांचे लोण उतरिजे /संपत्तीमदु  सांडिये / कुरवंडी  करुनि //८१//(९)

याकरिता  परमात्म्यावरून आपले शरीर ओवाळून टाकावे आणि आपल्या अंगी असलेल्या सर्व गुणांचे निंबलोण करावे  तसेच संपत्तीचा फुंज ओवाळून टाकून ध्यावा . //८१//(९)

म्हणौनि थोरपण पर्हचि सांडिजे / व्युत्पत्ति आघवी विसरिजे / जै जागा धाकुटे होईजे / तैं जवळीक माझी //३७८// अ ९
एवढ्याकरिता आपले ठिकाणचा मोठेपणा दूर टाकून द्यावा शास्त्रअध्यन केल्याचा फुंज असला तर तो सर्व टाकून, जसे काही आपण शास्त्रअध्यन केलेच नाही , अशी वृत्ती ठेवावी . जगतात अशा प्रकारचा सर्व प्रकारे लहानपण जेव्हा घ्यावा ; तेव्हा माजे सांन्निध्य  प्राप्त होते . 

तैसे लक्षमियेचे थोरपण न सरे / जेथ  शंभूचेही  तप न पुरे /तेथ  येर  प्राकृत  हेंदरे / केवी जाणो  लाहे //३८०// (९)

त्या प्रमाणे लाक्ष्मि चा मोठेपणा जेथे चालत नाही आणि शिवाचे  तपहि  पुरे पडत नाही ,  त्या   मला  (परमात्मा ) सामान्यं व  अजागळ  लोकं कशे जणू शकतील ?

जैसे कल्पतरू तळवटी /बैसोनि झोळिये पाडी गांठी /मग निदेव निघे किरीटी / दैन्याची करू //३११//अ ९

कल्पवृक्षाच्या खाली बसून अभागी पुरुष भीक मागण्याच्या झोळी ला गाठी मारतो आणि मग अर्जुना तो अभागी पुरुष ज्याप्रमाणे भीक मागावयास निघतो . 

हे आतबाहेर मिया कोंदले / जग निखिल माझेचि वोतिले / कीं कैसे कर्म तया आले / जी मीचि नाही म्हणती //३०२//
हे सर्व जग आतबाहर माझ्याच रूपाने कोंदून भरले आहे . जग हे केवळ माझेच ओतलेले आहे. परंतु प्राण्याचे कर्म त्याच्या वर कसे ओढवले आहे कि ते मीच (देव) नाही असे म्हणतात . 

कां फळलिया तरूची शाखा / सहजे भूमीसी उतारे देखा / तैसे जीवमात्रा अशेखा / खालवती ते //२२५(अ ९)
अथवा पहा कि फळभाराने लगडलेल्या झाडाची फांदी जशी सहजच जमिनीकडे लवते त्याप्रमाणे सर्व प्राणिमात्रांपुढे ते नम्रपणे लावतात ;

कृष्णा विष्णू हरी गोविंद / या नामाचे निखळ प्रबंध / माजी आत्म चर्चा विशद / उदंड गाती //२१०//अ ९

ते महात्मे  कृष्णा विष्णू हरी गोविंद या नामाचेच केवळ कथन करतात व मधून मधून स्पस्ट रीतीने पुष्कळ आत्मचर्चा करतात . 

तो मी वैकुंठी नसे /एक वेळ भानुबिंबिही न दिसे / वारी योगियांचीही मानसे / उमरडोनी जाय //७//
परी तया पाशी पांडवा / मी हारपला गिवसावा / जेथ नामघोषु करती ते माझे //८//अ ९

तो मी एकवेळ वैकुंठात  नसतो एक वेळ या सूर्य  बिंबातही   असतं  नाही . या शिवाय मी एकवेळ योग्यांची  ह्रदय देखील उल्लंघन करून जातो . परंतु  अशा  रीतीने मी जरी हरवलो असलो , तरीपण माझे भक्त जेथे माझा नामघोष चांगला करतात त्यांजपाशी अर्जुना, मला शोधावा . 

एर्हवी मी तरी कैसा / मुखाप्रति भानु का जैसा / कही नसे न दिसे ऐसा / वाणी चा नव्हे //६३//अ ९

तसे पहिले तर मी कसा (सुलभ) आहे ? तर तोंडासमोर जसा सूर्य तसा मी सर्वाना सदा समोर आहे ; पण तो सूर्य केव्हा (रात्री) नसतो म्हणून दिसत नाही केव्हा  केव्हा (दिवसा) दिसत नाही असा त्याच्यात कमीपणा आहे माझ्यात नाही.  

तैसा  हृदयामध्ये मी रामु / असता सर्वसुखाचा आरामु / की भ्रांतासी कमु विषयवरी //६०// 

त्याप्रमाणे सर्व सुखाचा बगीचा असा  जो मी राम , तो मी (सर्वांच्या ) हृदयात असतांना (त्या मला न जाणून ) मूर्ख लोक (सुखाकरिता) विषयांचीच  इच्छा  करतात . 

पाहे पा दूध पवित्र आणि गोड / पासी त्वचेचिया पदराआड /परि तेअव्हेरूनि गोचिड / अशुद काय नेघती  // ५७// अ ९

असे पहा दूध हे पवित्र असून शिवाय गोड आहे व ते जवळच (सडांच्या )  कातडीच्या पादारापलीकडे आहे  परंतु गोचीड ते टाकून देउन रक्त पीत नाही काय ?

मोटके गुरुमुखे उदैजत दिसे / आणि हृदयी स्वयंभचि असे / प्रत्यक्ष फावो लागे तैसे / आपैसया //४९//अ ९

त्याप्रमाणे सर्व सुखाचा बगीचा असा जो मी राम , तो मी( सर्वांच्या ) हृदयात असताना (त्या मला न जाणून) मूर्ख लोक (सुखाकरिता ) विषयाचीच  इच्छा  करतात 

आहो  चंद्रकांतु द्रवता कीर होए / परि  ते हातवटी चंद्रिकी आहे / म्हणौनी वक्ता तो वाक्ताची नोहे / श्रोतेनविन // २९//अ ९

आहो  चंद्रकांतमणि पाझरनारा आहे खरा , परंतु त्याला पाझारावयास लावण्याची  युक्ती चान्द्रमाध्येच आहे( त्याप्रमाणे वक्ता पुष्कळ बोलेल खरा पण त्याला बोलावयास लावण्याची हातवटी श्रोत्यांमध्ये आहे.) म्हणून श्रोत्यान शिवाय वक्ता हा वक्ताच नाहि. 

येथ एकची लीला तरले / जे सर्व भावे मज भजले / तया ऐलिच थडिये सरले/ मायाजळ //९७// अ ७

या ठिकाणी जे सर्व भावाने मला भजले , तेच एक  ही मायानदी सहज तरुन गेले ; त्यांना मायानादीच्या काठावर तिचे पाणी संपले . 

सहजे ब्रह्मरसाचे पारणे / केले अर्जुनलागी नारायणे / की तेचि अवसरी पाहुणे / पातलो आम्ही //२//(६)अ
श्रीकृषणानी  अर्जुनास ब्रह्मरसाचे पारणे केले . त्याच समयास आम्ही सहजगत्या पाहुणे प्राप्त झलो // 

ऐसे ज्ञान प्रकाशे पाहेल / त्यै  मोहांधकारू जाईल / जै गुरुकृपा होईल / पार्था गा // अ ४(७१)
आर्थ: अरे पार्था ज्या वेळी श्रीगुरूंची कृपा होईल त्या वेळी असा ग्यान्प्रकाशाचा उदय होईल ; आणि मग  त्या त्या वेळी मोहरूप अंधकार नाहीसा होईल .

तरी तनुमनु जीवे / चरणासी लागावे / आणि अगर्वता कराव /  दास्य सकळ // ६७//
अर्थ: ऐवढयाकरिता शरीराने, मनाने व  जीवाने त्याच्या चरणी लागावे आणि अभिमान सोडून त्यांची सर्व सेवा करवि.

 मग  अपेक्षित जे आपुले / तेहि  सांगती  पुसिले / जेणे अंतकरण बोधले / संकल्पा  न ये  //६८// अ ४ श्लो //३४//
मग आपले जे इच्छित असेल , ते त्यास विचारले असता ते  सांगतात ..

जे ज्ञानाचा कुरुठा / तेथ सेवा हा दारवंटा / तो स्वाधीन करी सुभटा / वोळगोनी //६६//
अर्थ :कारण ते ज्ञानाचे घर आहेत . त्यांची सेवा हा त्या घराचा उंबरठा आहे ; अर्जुना तू सेवा करून तो स्वाधीन करून घे .  (ज्ञ ४ (३४) (६६))

तें ज्ञान पै गा बरवे / जरी  मनी आथि आणावे / तरि संता या भजावे / सर्वस्वैशि //अ ४ (३४) (६५)
अर्थ : अरे अर्जुना ते उत्तम ज्ञान जर लाभावे असे मनात असेल तर या संतास सर्वस्वेकरुन तू भजावेस //

एथ एकचि लीला तरले > जे सर्व भावे मज भजले > तया ऐलीच
थडिये सरले > मायाजळ |
अर्थ या ठिकाणी जे सर्व भावाने मला भजले तेच एक ही मायानदी सहज
तरून गेले| ch ७ (१४)९७

म्हणोनी  जाणतेनो गुरु भजिजे / तेणें कृतकार्य होईजे / जैसे मूळसिंचने सहजें शाखापल्लव संतोषती //२५// अ १ज्ञाननेश्वारी
अर्थ : एवढ्याकरिता अहो ज्ञाते पुरुषहो गुरूला भजावे आणि त्या योगाने क्रुत्यक्रुत्य व्हावे. ज्याप्रमाणे झाडाच्या मुळांना पाणि घातले असता अनायासे फांद्या व पाने यानां टवटवी येते .