n

https://drive.google.com/file/d/1sU9v5IkdHMBkwmKm_mzL_wIAsqEkUCkM/view?usp=drivesdk

Smt। Shailatai Paithankar 

Pravachan on Gnyanneshwari 

 मुंगीये मेरू नोलांडवे ।  मशका   सिंधू  न  तरवे ।  भेटलिया  न  करवे  । अतिक्रमू  ।। २५९ अ १३ श्लोक ७

 मुंगिला  ज्या प्रमाणे मेरू  मेरुपर्वताचे   उल्लंघन करता येत नाही , चिलटाला ज्याप्रमाणे समुद्र तरुन  जाता  येत नाही , त्याप्रमाणे कोणताहि  प्राणी भेटला असता ,  त्याच्याने त्याचे  उल्लंघन   करवत  नाही . 

पुढां  स्नेह पाझरे ।  मागा  चालती अक्षरे। शब्द पाठी अवतरे  ।  कृपा आधी ।।२६२।। अ १३ श्लोक ७

(तो कोणाशी बोलत असता)पुढे प्रेम पाझरते व मागून अक्षर चालतात आणि कृपा आधी प्रकट  होते व शब्द मागून प्रकट होतात . 

 

 

https://youtu.be/Dy57pFfkLHE?list=RDDy57pFfkLHE

का कमलावरी भ्रमर । पाय ठेविती हळुवार । कुचुंबेल  केसर । इया  शंका ।।२४७।। अ १३ श्लोक ७

 अथवा भ्रमर जसे कमळावर कमळातील  बारीक तंतू चुरगळतील या शंकेने नाजूक रीतीने पाय  ठेवतात . 

 तैसे परमाणू पा  गुंतले । जाणुनी जीव सानुले । कारुण्यामाजी  पाऊले । लपवूनि  चाले ।।२४८।। अ १३ श्लोक ७

त्याप्रमाणे परमाणूंमध्ये लहान जीव आहेत , असे जाणून दयेमध्ये आपली पावले लपवून चालतो . 

माझं असतेपण लोपो \नावरूप हरपो ।मझ झणे वासिपो । भूतजात  ।।१९७ ।। अ १३ श्लोक ७

मी एक अंमका आहे  , अशी माझ्या अस्तित्वाची कोणास आठवण होऊ नये , माझे नाव अथवा रूप कोणाच्या डोळ्या समोर येऊ नये , कदाचित मला पाहून प्राणिमात्र भीतील ; तर तसे होऊ नये ;

पूज्यता डोळा ना देखवी ।स्वकीर्ती कानी नायकावी । हा अमुका ऐसे नोहावी । सोची लोका ।।।८८।। अ १३ श्लोक ७

आपली पूज्यता आपण डोळ्यांनी पाहू नये ,आपली कीर्ती आपण कानांनी ऐकू नये हा एक अमुक मनुष्य आहे अशी आपली लोकांना आठवणच होऊ नये . 

 जयाचेनि उजाळें  \ उघडती  बुद्धीचे डोळे \  जिवू  दोंदावरी लोळे \ आनंदाचिया  ।। १७३ ।।अ १३  श्लोक ६

ज्या ज्ञाननाचा प्रकाशाने बुद्धीची दृष्टी उघडते  व जीव आनंदाच्या पोटावर लोळतो .  

सार्थ ज्ञानेश्वरी शंकर वामन दांडेकर :

अगा  मुखमेळवीन  पिलियांचे पोषण \ करी निरीक्षण \ कुर्मी जेवी ।।१४० ।। अ १३ ।। श्लोक ६

अरे  अर्जुना , कासवी  ज्या प्रमाणे आपल्या पिलांचे पोषण मुख लावल्याशिवाय नुसत्या पाहण्याने  करते ।

पार्था तियापारी आत्मसंगती इये शरीरी| सजीवत्वाचा करी । उपेगु जडा ।।१४१।।

याप्रमाणे अर्जुना ,  या शरीरात आत्मसंगती हे जडला चेतनदशेला आणते . 

             सार्थ ज्ञानेश्वरी  शंकर वामन दांडेकर:

तैसी छत्तीसही इये तत्वे \मिळती जेणे एकत्वें \ तेणे समूहपरत्वे क्षेत्र म्हणिपे । श्लोक ६ (५५) अ  १३

त्या प्रमाणे हि छत्तीस तत्वे ज्या एकत्वाने जमा होतात ,त्या समुदाय परत्वाने त्यास क्षेत्र असे म्हटले जाते \ 

                                                                                                               

सर्व विद्याचे आश्रय स्थान जे आत्मरुप गणेशाचे स्मरण,तेच श्री गुरूंचे श्रीचरण होत। त्यांस नमस्कार करू। ज्या श्रीगुरूंचराणांच्या स्मरणाने शब्ध श्रुस्टी स्वाधीन होतें( म्हणजे शब्दमात्रांवर प्रभुत्व येऊन मनात स्फुरणारे विचार योग्य शब्दांनी स्पस्ट सांगण्याचे सामर्थ्य येते) व सकळ विद्या जिव्हेवर येतात; विकतृत्व आपल्या गोडपणाने अमृताला पलीकडे सर, असे म्हणते व नवरस हे वक्ततृवतील शब्दांची सेवा करतात;3 निरनिराळया तत्व्वतील फरक दाखवून अभिप्राायाची स्पष्टता करणारी जी मारमिक ती सर्वांच्या सर्व  स्वााधीन होते. जेंव््हा हृदय गुरुन चे पाय धरून एवढे देव प्राप्त होते.5

सार्थ ज्ञानेश्वरी संपादक शंकर वामन दांडेकर :

अध्याय तेरावा नमन :


आत्मरूप गणेशु । सकाळ विध्याचे अधिकरण । तेचि वंदू श्रीचरण। ।श्रीगुरुचे ।।१।। 

जयाचनि आठवें। शब्द श्रृष्टि आगवे।सारस्वत आघवे।  जिवेसी ये ।।2।।

वक्तृत्व गोड़पणे । अमृता ते परू म्हणे ।

रस होती  वोळगणे अक्षारासी।।३।।
भवाचे अवतरण। अवतरविती खूण।हाता चढे सम्पूर्ण तत्व भेदे।।४।।

श्रीगुरूंचे पा य। जे गिवसुनी ठाय। ते ऐव ड्ढे भाग्य होय। उन्मेपा शी।।5।।

तयाचे आम्हा व्यसन । तो आमुचे निधीनिधान । किंबहुना समाधान । तो मिळे तै ।। २३७।। श्लोक २
 ० अ १२

त्याचे  आम्हास व्यसन (छन्द  )असते  व  तेच आमच्या ठेव्याची खाण आहेत  फार काय सांगावे ते  आम्हाला 
भेटतात तेव्ह्स आम्हाला समाधान वाटते  

मग याहीवरी पार्था । माझा भजनी  आस्था ।तरी तयाते मी माथा  । मुकुट  करी ।।१४।। श्लोक १९ अ ११२

अर्जुना , इतके असूनही आणखीही ज्यांची माझ्या भजनाच्या ठिकाणी आस्था असते , तर त्याला मी आपल्या डोक्यावरचा मुकुट करतो . 

सार्थ ज्ञानेश्वरी संपादक शंकर वामन दांडेकर 

हे विश्वाची माझे घर । ऐसी मति ज्याची स्थिर । किंबहुना चराचर । आपण जाहला ।।१३।।   श्लोक १९ अ १२


हे विश्वच माझे घर  आहे असा त्याचा दृढ निश्चय झालेला असतो , फार काय सांगावे ! सर्व स्थावरजंगमात्मक जग  जो (अनुभवाच्या अंगाने ) आपणच बनला आहे . 

तयालागी मज रूपा येणे । तयाचेनि मज एथे असणे । तया लोन कीजे जीवे प्राणे । ऐसा पढिये ।।८९।।श्लोक १६ अ १२

त्याच्याकरीता  मला सगुन मूर्ती धारण करावी लागते ; आणि त्याच्या करीताच  मला (सगुण विग्रहाने) या जगात  रहावे लागते , तो मला इतका आवडतो , कि त्यावरून जीव व प्राण ओवाळून टाकावेत . 

सार्थ ज्ञानेश्वरी  संपादक शंकर वामन दांडेकर


तयाचे आम्हा व्यसन । आमुचे तो निजध्यान । किंबहुना  समाधान । तो मिळे तै ।।८८।। श्लोक १६ अ १२

त्या भक्ताचा आम्हाला छंद  असतो . तो भक्त आमच्या स्वताच्या ध्यानाचा विषय  असतो . फार काय सांगावे ,त्याची जेव्हा आम्हास  भेट होते , तेव्हाच आम्हाला समाधान वाटते . 

मग कर्मफळत्यागु । तो ध्यानापासोनि चांगु । त्यागाहूनि भोगू । शांतीसुखाचा ।।४२।। श्लोक १२ अ १२

मग कर्मफळत्याग जो आहे तो , ध्यानापेखा चांगला आहे आणि  कर्मफळत्यागापेक्षा  शांतीसुखाचा भोग (म्हणजे ब्रह्मसुखाचा अनुभव ) चांगला आहे . 

सार्थ ज्ञानेश्वरी संपादक शंकर वामन दांडेकर 

अभ्यासाहुनि  गहन । पार्था  मग ज्ञान । ज्ञानापासोनि ध्यान । विशेषिजे ।।४१।। श्लोक १२ अ १२


अर्जुना , मग अभ्यासापेक्षा ज्ञान हे खोल आहे , आणि ज्ञानापेक्षा ध्यान अधिक महत्वाचे आहे . 

माळिये   जेउते नेले  ।तेउते निवांतचि गेले । तया पाणिया ऐसे केले । होआवेगा ।।१२०।।

अरे माळ्याने जिकडे नेले तिकडे  काही एक तक्रार न करता जाणाऱ्या पाण्याप्रमाणे तुझे   जीवित् निरभिमान होऊन कर्म करणारे होऊ दे . 

म्हणौनि अभ्यासासी काही ।सर्वथा दुष्कर नाही । या लागी माझा ठायी । अभ्यासे मिळ ।।१३।। श्लोक ९ अ १२

म्हणून अभ्यासाला कोणतीही गोस्ट मुळीच कठीण नाही , या करीता  माझ्या स्वरूपी तू अभ्यासाने एक रूप हो .  

सार्थ ज्ञानेश्वरी  संपादक शंकर वामन  दांडेकर:

निवडक ओव्या :

आगा अभ्यास योगु म्हणिजे । तो हा ऐकू जाणिजे । येणे काही न निपजे ऐसे नाही ।।११०।।                                  

अरे अभ्यासयोग जे  म्हणतात तो हाच एक  आहे  असे समज  याच्या  योगाने  कोणतीही गोष्ट   होनार  नाही .असे नाही . 

सार्थ ज्ञानेश्वरी संपावदक शंकर  वामन दांडेकर : 

निवडक ओव्या :

तैसे भोगाआतुनि। चित्त माजमाजी रिगता । हळू  हळू  पांडुसुता  मीचि होईल ।।९।।सं श्लोक ९ अ १२

त्याप्रमाणे भोगातून तुझे चित्त निघून माझ्यामध्ये प्रवेश करता करताअर्जुन, ते तूझे चित्त  हळू हळू  मंद्रूप होईल   . 

मग पुनवेहूनि जैसे।  शशिबिंब दिसे दिसे ।   हारपत अवसे   नाहीचि होय  ।।१०८।। श्लोक ९ अ १२

मग  ज्या प्रमाणे पौर्णिमेपासून  दीवसे दिवस चंद्राचे बिंब  कमी होत होत अमावस्याला अगदी नाहीसे होते